کردستان زیبا2

[باران1]

مسجد – مدرسه دارالاحسان سنندج که ترکیبی از از مسجد و مدرسه است متاثر از سبک معماری اصفهانی و با تاکید بر معماری بومی ساخته شده است این بنای با شکوه در مجاورت قلعه و میدانگاهی بزرگ قرار داشته و یکی از بنا های با ارزش معماری دوره قاجاری محسوب می شود . مسجد – مدرسه دارالاحسان هنوز هم یکی از بنا های شاخص شهر و استان به شمار می رود و سازنده و بانی هم نظری جز این نداشته است که بنایی با شکوه در قلب شهر سنندج بسازد.

در عکس هوایی فوق که مربوط یه سال 1335 می باشد :

1. بازار سنندج
2.قلعه ( ارگ سنندج )
3.مسجد – مدرسه دارالاحسان
4.چهار باغ و عمارت خسرو آباد
5.چهار باغ قدیم سنندج
می باشد .


موقعیت جغرافیایی مسجد – مدرسه دارالاحسان :

این بنا در ضلع شمال خیابان امام و در بافت قدیم شهر سنندج قرار دارد . این خیابان که مسجد اکنون در کنار آن واقع شده از سال 1310 شمسی به بعد ایجاد شده است هر چند مدخل ورودی مسجد دقیقاً در کنار این خیابان قرار دارد ولی به نظر می رسد که موقعیت مسجد نسبت به گذشته متفاوت بوده است این موضوع نشانگر این امر است که در محل این خیابان احتمالاً کوچه ای قرار داشته که مسجد را به میدان ارگ در ضلع شرقی مسجد متصل می کرده است.

مسجد اکنون بر روی یک کرسی چینی منصل به خیابان قرار دارد و دسترسی به آن از طریق چند پله از سمت خیابان امکان پذیر است این در حالی است که معمولاً مساجد قدیمی شهر های دیگر به دلایل ساخت و ساز های شهری جدید عموماً در سطح پایین تری از خیابان و کوچه های پیرامون خود قرار گرفته است این امر نشانگر اهمیت توجه به مکان یابی ساخت مسجد و جایگاه مناسب است و نشان می دهد که فیزیک و توپوگرافی شهری سنندج این امر را میسر ساخته است که مسجد در نقطه ای قرار گیرد که با گذشت حداقل 2 سده از زمان ساخت بالاتر از سطح خیابان اصلی مقابل آن قرار گیرد.


توصیف معماری :

همانطور که از نام این بنا مشخص است مدرسه – مسجد دارالاحسان ترکیبی از مسجد و مدرسه است . این بنا دارای یک حیاط ، شبستان ستون دار و دو ایوان است که یکی رو به شرق و دیگری روبه سمت قبله است . حجره ها ، مدرس ها ، مدخل ورودی ، راهروهای جانبی ، فضای مرده شور خانه و دو مناره این بنا بر روی ایوان رو به شرق یعنی غرب حیاط ساخته شده است . در پیرامون حیاط حجره هایی با ایوانچه هایی در مقابل آن دیده می شود . در وسط حیاط حوض آبی تعبیه شده است که آب آن از قنات معروف به مسجد دارالاحسان تامین می شده است . ایوان رو به شرق مسجد که در ضلع غربی حیاط قرار گرفته است علاوه بر عملکرد یک ایوان با شکوه ، مدخل ورودی به اخل شبستان مسجد است.

به طور کلی در نگاه نخست این بنای باشکوه به صورت یک بنای تک ایوانی از نظر سبک شناسی مساجد ایران محسوب می شود البته این نکته قابل توجه است که مسجد ایوانی نیز روبه جنوب دارد که دو مدخل نیز در آن تعبیه شده است چون این مدخل ها در طرفین محراب قرار دارند احتمالاً راهی برای ورود و خروج والی یا مقامات ---------- و دینی بوده اند وبعید است که راه ورودی عامه مردم بوده باشند.
به اعتقاد برخی از مورخان امان الله خان والی بزرگ کردستان قصد ساخت فضا ها و حیاطی در مقابل ایوان جنوبی که اکنون محل خیابان و ساختمان های پیرامون است را داشته ولی موفق به انجام آن نشده است . البته شاید این سبک معماری خاص مساجد منطقه کردستان باشد که در زمان والیان در این منطقه مرسوم شده است.
در این سبک معماری یک ایوان رو به سمت شرق در حیاط مدرسه و ایوانی رو به جنوب در قسمت جنوبی مسجد تعبیه می شده است . شاید این امر متاثر از معماری شمال غرب ایران باشد که بنا ها عموماً ایوانی ستون دار به سمت جنوب دارند این سبک معماری در مناطق آذربایجان، کردستان و همدان رایج بوده است و اما در این جا این نوع معماری در مساجد – مدرسه مرسوم بوده است و به ویژه این سبک در طراحی و ساخت مدرسه – مسجد دارالاحسان به خوبی اجرا شده است .

در ساخت مساجد شهر سنندج و حتی مساجد سایر شهر های استان کردستان از این شیوه معماری الهام گرفته شده است و مساجدی چون مسجد والی ( دارالامان ) ، مسجد وزیر ، مسجد میرزا فرج الله و مسجد عبدالله بیگ سنندج ، مسجد خسرو آباد شهرستان بیجار و مسجد دو مناره سقز با یکدیگر قابل مقایسه هستند .

__________________